Tímatal

---

Fljótlega reyndi maðurinn að koma sér upp einhverskonar tímatali. Líklega hefur vestræna samfélagið ekki verið það fyrsta til að koma sér upp tímatali. Í Kína hafði maðurinn til dæmis reiknað út frekar nákvæmt tímatal mjög snemma. Þar höfðu þeir fundið út að í árinu sem þeir miðuðu við gang jarðarinnar í kring um sólina voru 365.25 dagar. Þar voru þá 365 dagar í árinu að jafnaði og þegar þess þurfti bættu þeir við einum degi.

Súmerar og Babylóníumenn sem voru forfeður menningar í vestrænu samfélagi notuðu í fyrstu ekki sömu aðferð og Kínverjar til að búa til tímatalið. Þeir fóru eftir gangi tunglsins um jörðina. Að meðaltali tekur það tunglið 29,5 daga að fara hringinn í kring um jörðina. Þeir skiptu árinu í 12 mánuði og í mánuðunum voru til skiptis 29 og 30 dagar. Það gefur augaleið að samkvæmt þessum útreikningum vantar alltaf nokkra daga inn í árið. Þessu björguðu Babýlóníumenn með því að bæta einum mánuði inn í árið þegar það var nauðsynlegt til leiðréttingar. Þetta varð til þess að árstíðirnar voru ekki alltaf í sömu mánuðunum.

Assýringar sem lögðu undir sig Babýlóníuríkið um 800 f.kr. notuðu mun nákvæmari aðferð til að halda dagatalinu réttu, þ.e. miðað við árstíðirnar. Þeir gerðu sér grein fyrir því, að eftir því sem árið leið voru vissar stjörnur sýnilegar á vetrarkvöldum og aðrar á vorkvöldum og enn aðrar á haust- og sumarkvöldum. Þetta fundu þeir út eftir miklar rannsóknir á næturhimninum. Með því að skrá niður hvenær vissar stjörnur sáust á lofti gátu þeir haldið dagatalinu í meira samræmi við árstíðirnar.

Fornegyptar fóru í fyrstu sömu leiðir og Súmerar og Babýlóníumenn við að koma sér upp tímatali, þ.e. notuðu gang tunglsins um jörðina. Þetta hentaði illa til að fylgjast með flóðum Nílar. Þá sneru þeir sér að því að fylgjast með sólinni og hafa árið sem grunneiningu. Í fyrstu skiptu þeir árinu í 12 mánuði sem hver hafði 30 daga. Í árinu urðu þá samtals 360 dagar. Þetta var þeim skammgóður vermir vegna þess að flóð Nílar færðust til um 5 daga á ári. Þeir bættu því við fimm helgidögum í röð inn í árið sem tilheyrðu engum sérstökum mánuði. Með þessu fengu þeir nokkuð gott tímatal.

Þó menn hefðu bætt í árið fimm dögum, voru flóð Nílar ekki alveg kyrr á sínum stað í almanaksárinu, heldur seinkaði þeim og Síríusi því sem næst um einn dag á hverjum fjórum árum. Jafnvel þótt þessi skekkja sýnist smávægileg þá þýðir hún að eitt ár dettur úr tímatalinu á hverjum 1500 árum, og árvissir atburðir svo sem flóð Nílar færast þá um eina umferð eftir árinu. Þótt Egyptar tækju eftir þessu létu þeir kyrrt liggja. Ekki er ólíklegt að það hafi verið vegna þess að prestarnir höfðu þessa vitneskju og hafa þeir líklega talið að það efldi stöðu þeirra að þeir einir gátu sagt nákvæmlega til um það hvenær Níl mundi flæða yfir bakka sína.

Það var ekki fyrr en árið 45 f.kr. að Júlíus Sesar lét leiðrétta tímatalið og kom á svokölluðu júlíönsku tímatali með hjálp stjörnufræðingsins Sósígenesar. Samkvæmt því var hlaupár fjórða hvert ár eins og við þekkjum. Því varð meðalárið 365.25 sólarhringar. Ennþá er eftir svolítil skekkja sem veldur því að árvissir atburðir færast til um 3 daga á hverjum fjórum öldum. Rúmum 16 öldum síðar var hafist handa við að leiðrétta hana, þegar Gregoríus páfi þrettándi hafði forgöngu um að koma á svokölluðu gregoríönsku tímatali. Samkvæmt því eru aldamótaárin ekki hlaupár nema að talan 400 gangi upp í ártalinu. Þannig voru árin 1700, 1800 og 1900 ekki hlaupár en árið 2000 verður hlaupár þar sem 400 ganga upp í 2000. Meðalár tímatalsins er því 365.2425 sólarhringar.