Geimöldin


Upphaf geimaldar er talið hafa verið 4 okóber 1957, þegar Sovétmenn sendu á loft fyrsta gervitunglið, Sputnik 1. Nokkrum mánuðum síðar, eða 31 janúar 1958, komst á loft fyrsta bandaríska gervitunglið, Explorer 1. Eftir þetta hefur þróunin haldið áfram hröðum skrefum.

Könnun á himinhnöttum sólkerfis okkar byrjaði skömmu eftir að fyrstu gervitunglin komust á braut um jörðu. Bæði bandarískir og sovéskir geimverkfræðingar stefndu á tunglið. Fyrstu sovésku flaugunum (1958) mistókst. Nokkrum bandarískum flaugum mistókst einnig, þrátt fyrir að tvær þeirra (Pioneer 1 og 3) næðu 100.000 km út í geim áður en þær féllu aftur til jarðar. Fyrsti könnuðurinn sem slapp út fyrir þyngdarsvið jarðarinnar var sovéska geimfarið Luna 1 (skotið upp 2. janúar 1959) sem fór framhjá tunglinu og hélt áfram út í geiminn. Tveimur mánuðum síðar var Pioneer 4 skotið frá jörðu og fór sömu leið. Seinna annaðhvort rákust sovésk geimför á tunglið eða fóru framhjá því og náðu að senda myndir af skuggahlið tunglsins til jarðarinnar. Sovéskir geimvísindamenn eiga einnig heiðurinn af fyrstu mjúku lendingunni á yfirborði tunglsins. Það var Luna 9 sem lenti þar þann 3 febrúar 1966. Farið lenti á svæði sem kallað er Stormhafið og sendi myndir af nánasta umhverfi sínu. Sendingarnar stóðu í þrjá daga. Það mikilvægasta sem þessi lending sýndi var að yfirborð tunglsins var nógu þétt í sér til að bera slíkt far. Fram að þessu höfðu margir vísindamenn haldið að yfirborð tunglsins væri duftkennt og að geimfar sykki ofan í það. Þessi staðfesting á gerð yfirborðsins var nauðsynleg til að hægt væri að senda mannað far til tunglsins. Sovétmenn sendu þó aldrei mannað far til tunglsins eins og Bandaríkjamenn. Aftur á móti sendur þeir seinna röð ómannaðra geimfara til að kanna tunglið. Bandaríkjamenn notuðu 2 gerðir ómannaðra geimfara við könnun tunglsins, þær voru kallaðar Surveyor og Ranger. Hlutverk þeirra var að safna eins miklum upplýsingum um aðstæður á tunglinu og hægt væri áður en mannað far sigldi í kjölfarið. Það höfðu bandaríkjamenn sett sér að gera fyrir lok 7. áratugarins. Eftir byrjunarörðugleika við Ranger förin báru þau að lokum árangur. Þrjú þeirra sendu samanlagt tæplega 13.000 ljósmyndir af yfirborðin tunglsins áður en þau brotlentu á því. Þrátt fyrir þetta var nauðsynlegt fyrir Bandaríkjamenn að lenda fari mjúklega á tunglinu, eins og Sovétmenn höfðu þegar gert, til þess að undirbúa mannað geimfar. Á árunum 1966 til 1968 heppnuðust 5 af 7 ferðum Sureveyor faranna. Fjögur þeirra lentu mjúklega á stað sem ætlað var að fyrsta mannaða farið lenti.

 

Sovétríkin beindu þremur flaugum til Mars árið 1960, en öllum mistókst, sú síðasta olli manntjóni þegar hún sprakk á skotpallinum. Fyrsta Mars könnuðinum sem tókst ætlunarverk sitt var bandaríska geimfarið Marnier 4, árið 1964. Tvær aðrar geimflaugir flugu framhjá og annað komst á braut. Það var þó ekki fyrr en 1976 sem Viking tókst að lenda á Mars.

Sovétríkin sendu tvö geimför til Fóbos (tungl Mars) árið 1989 en annað varð stjórnlaust rétt eftir skotið og samband við hitt rofnaði skömmu eftir að það byrjaði að senda upplýsingar frá braut Mars.

Þeim sovésku geimförum sem send voru til Venusar mistókst í fyrstu og urðu Bandaríkjamenn fyrstir til að komast til reikistjörnunnar. Það var Marnier 2 árið 1962. Seinna sendi sovéska geimafarið Venera, upplýsingar til jarðar og Marnier 5 sendi mælingar þegar það flaug framhjá Venus. Árið 1971 lenti sovéskt geimfar á yfirborði Venusar en skemmdist eftir skamma stund. 1975 tókst lending betur á Venusi. Árið 1978 sendu tveir bandarískir könnuðir upplýsingar um andrúmsloftið og landslagið og tveir sovéskir könnuðir kortlögðu norðurhluta reikistjörnunnar með radar árið 1983.

Einu ferðirnar til Merkuríusar voru flug Marnier 10 framhjá reikistjörnunni 1974 og 1975. Sendar voru myndir og mælingar frá geimförunum.

Fyrstu ferðirnar til Júpíters voru Pioneer 10 og 11, sem skotið var árin 1972 og 1973. Það tók hvort þeirra meira en 2 ár að komast á ákvörðunarstað áður en þau héldu áfram út í sólkerfið. Mælingar þeirra og sérstaklega myndir greiddu götu Voyager geimfaranna sem skotið var á loft 1977. Voyager 1 og 2 uppgötvuðu nýja hluti í kerfi Júpiters, s.s. ný tungl, hringi um Júpíter og eldvirkni á Io, tungli Jupiters.

Saturnus fékk sína fyrstu heimsókn frá Pioneer 11 árið 1979 og árið eftir fóru bæði Voyager förin framhjá reikistjörnunni, könnuðu umhverfið, andrúmsloftið, fylgitungl og stórfenglega hringi Satúrnusar.

Voyager 2 hélt áfram og varð fyrsta geimfarið sem náði til Úranusar árið 1986, og til Neptúnusar árið 1989. Þetta gerir Plútó einu reikistjörnuna sem ekki hefur fengið heimsókn frá geimkönnunarförum jarðarinnar.